Dük nedir?

Avrupa ülkelerinde kullanılan bir asalet unvanıdır. Başlıca üç çeşidi vardır, 1. Hanedan dükleri: Krallık hanedanından prenslerdir. Bunlara, kral tarafından «dük» unvanı verilmiştir, 2. Hükümdar dükler: 'Bu adı hükümdarlık unvanı olarak taşırlar. Bunların devletine dukalık denir, 3. Hanedana mensup olmayan dükler: Bu unvan ancak büyük bir hizmet dolayısıyla bir kimseye verilir ve nesilden nesile o ailenin başkanlarına geçer.

Dük, kadınlar için düşes, geç orta çağdan başlayarak Avrupa’da, arşidük ya da grandük gibi unvanların bulunmadığı ülkelerde, kral ya da prensin altındaki soylulara veri­len unvan. Terimin kökeninde yatan Latin­ce dux sözcüğü. Roma İmparatorluğu’nda önce genel olarak “önder”, sonra “gene­ral”, “ordular komutam”, “büyük bir birli­ğin komutam” gibi anlamlar taşıyordu. 4-5. yüzyıllarda dux artık Roma ordusunda be­lirli bir rütbeyi, 6. yüzyılda ise belirli bir bölgeye konuşlandırılmış ve o bölgenin güvenliğiyle sorumlu kılınmış bir ordu ko­mutanını ifade ediyordu.

Bu, terimin top­rak üzerinde yerel egemenlik ifade eden boyutunun uç vermesinin; bir başka deyişle dük kavramının “feodalleşmesinin de can alıcı anını oluşturur. Nitekim Merovenjler döneminin başlarında, dük artık yerel bir otorite ya da makam ve iktidar sahibiydi. Kontlara göre her zaman daha yüksek bir kademede yer alan dükler, Karolenjler egemenliğinde bir kategori olarak görece belirsizleştilerse de, ondan sonra pek çok ülkede hep en büyük soyluları oluşturdular. Ayrıca bak. soyluluk unvanları.

Hanedan dükleri: Bir krallık hanedanı üyesi prense, ayrıca Kral bir düklük unvanı verir; bu prens, o düklüğün adıyla anılır.

Hükümdar dükler: Bir hükümdarlık unvanı olarak, bu adı taşıyan prenslerdir. Bugün bir devlet halinde dukalık yoktur; son dukalıklar, 1918’de siyasal coğrafyadan silinmiştir. Devlet olarak dukalık, büyük-dukalıktan bir derece aşağı, prenslik ile markilikten bir derece yüksek bir mevki sayılır.

dük

Hanedana mensup olmayan dükler: Hükümdar biri hanedana mensup olmayan düklerdir. Mevki bakımından, hükümdar hanedanlarından sonra gelirler. Kral, ya da imparator, bu unvanı büyük bir hizmet dolayısiyle bir kimseye verir. O kimsenin ailesi sönünceye kadar, unvanda kuşaktan kuşağa, ailenin başkanına geçer. İkinci çeşitten olan düklerin, başında bulundukları devlet oldukça önemli ise, bunlara «büyükdukalık» denir.

Bugün buna tek örnek Lüksemburg devletidir. Büyük dukalıktan bir derece yüksek devlete «seçmen prenslik» (elektörlük) denir. Onun üstünde krallık, onun üstünde de imparatorluk vardır. Romanov (Rusya) hanedanına mensup hemen hemen bütün prenslere «büyükdük» Hasburg (Avusturya – Macaristan, daha önce Almanya) hanedanına mensup bütün prenslere de «arşidük» denir. Dükün karısı «düşes» ünvanını taşır.

Grandük

Grandük ya da yanlış yazımıyla grand dük, Batı Avrupa'da, özellikle Cermen ülkelerinde taşra krallarına verilen bir unvandır. Grandükler protokolde kralın ve arşidükün altında, diğer düklerden ise yukarıda yer alırlar. Grandükler eşlerine grandüşes adı verilir.[1] Bunun dışında Doğu Roma (Bizans) İmparatorluğu'nda devletin ikinci adamı (bugünkü başbakan) Grandük olarak adlandırılırdı.

Arşidük

Kutsal Roma Cermen İmparatorluğu'nun Avusturya kolunun hükümdarlarına verilen isimdi. Kral ve grandük arasındaki bir rütbedir. Latince archi (baş) ve dux (lider) kelimelerinden türemiştir. Arşidüklerin eşleri arşidüşes ünvanını taşıyorlardı.

Veliaht

Monarşi ile yönetilen ülkelerde hanedan üyesi olan tahtın gelecekte sahibi olacak kişiye verilen addır. Birçok monarşide veliahtlar önceden belirlenerek devlet yönetimi için özel hocalar tarafından yetiştirilmekte ve devlet yönetmeye hazırlanmaktaydılar. Genellikle Avrupa'da görülen bu uygulama tarihteki Türk devletlerinde bulunmamakta bütün hanedan üyeleri taht için eşit haklara sahip olmaktaydı.

Döfen

1350 - 1791 ile 1824 - 1830 dönemlerinde Fransa Krallığı'nda veliaht olan kişiye verilen unvan. Bu unvan Valois Hanedanı ve Bourbon Hanedanı'dan olan   Fransa kralının veliahtına verilmiştir. Unvan genellikle en büyük erkek çocuğuna verilmiştir. "Döfen" unvanını taşıyan bayana veya döfenin eşine döfnes denir. Döfen teriminin kökeni, Fransızca dauphiné olup Yunanca delphin (yunus) kelimesinden türemiştir. Unvanın kökeni güneydoğu Fransa'daki "Dauphiné" bölgesine uzanır. İlk kez, 1349 da bölgenin prensi olan V. Charles'a verilmiştir. Charles kral olunca, bahsi geçen toprakları ve unvanı en büyük oğluna devretmiştir. Böylece bu unvan, "tahta en yakın prens veya prenses" yani "veliaht" anlamında kullanılagelmiştir.

Sözlükte "dük" ne demek?

1. Kimi devletlerde prensten sonra gelen en yüksek soyluluk sanı.

Dük kelimesinin ingilizcesi

[Mochi] n. duke
Köken: Fransızca